Co to jest?

Rodzice, widząc po raz pierwszy swoje dziecko ze stopą końsko–szpotawą, stają w obliczu nieszczęścia. Są bardzo przygnębieni. Kiedy udają się do lekarza i ten mówi im, że ich dziecko musi mieć operację – są smutni. W momencie kiedy orientują się, że ta deformacja nie jest niczym wielkim i że jest bardzo łatwa do skorygowania, a ich dziecko jest normalne, wtedy zyskują nadzieję

Dr Ignacy V. Ponseti

DEFINICJA

Wrodzona stopa końsko-szpotawa (łac. congenitus talipes equinovarus-CTEV / pes equinovarus lub ang. clubfoot) to najczęściej występująca wada wrodzona narządu ruchu, charakteryzująca się złożoną deformacją stopy. Wada ta nie jest zniekształceniem zarodkowym (malformacją), a rozwojowym, ponieważ prawidłowo rozwijająca się stopa zamienia się w końsko-szpotawą w drugim trymestrze ciąży nie zaś tuż po zapłodnieniu lub we wczesnym etapie zarodkowym, gdy wykształcają się narządy (organogeneza). We wrodzonej stopie końsko-szpotawej wykształcone są wszelkie struktury wewnątrz stopy (podobnie jak w zdrowej stopie), jednak w pewnym momencie zaczyna ona nabywać właściwych stopie końsko-szpotawej cech. Nazwa „wrodzona” oznacza, że wada już jest obecna przy urodzeniu i nie powstała po porodzie, gdzie zniekształcenie dokonuje się na pierwotnie zdrowej stopie.

SKĄD NAZWA „KOŃSKO-SZPOTAWA”?

W języku polskim nazwa stopa końsko-szpotawa” jest dosłownym tłumaczeniem łacińskiej nazwy „pes equinovarus”.
Łaciński przymiotnik equīnus (equīna, equīnum) jest związany z rzeczownikiem equus (equī), czyli koń.
Dlaczego akurat koń stał się bohaterem tejże wady?
Trudno to wyjaśnić. Może dlatego, że łatwo na przykładzie budowy tylnej końskiej nogi wyjaśnić na czym polega jeden z głównych komponentów wady? /Jest on bowiem znacząco uwidoczniony.
Tylna noga konia ma specyficzną budowę. Jak widać na zdjęciu poniżej kość piętowa i kość skokowa są umiejscowione bardzo wysoko w stosunku do kości śródstopia i przodostopia. Analogiczną budowę wykazuje stopa końska (końsko-szpotawa), w której kość piętowa, przez skrócenie ścięgna Achillesa, przemieszcza się do góry, nadając jej bardzo podobne ustawienie. Kopyto konia jest odpowiednikiem palca u człowieka. Tak, jak koń chodzi na kopycie,a pięta jest bardzo wysoko, tak i dziecko z tą wadą stopy chodzi podobnie: na palcach, a pięta jest wysoko i nie dotyka podłoża wcale.

club + foot = clubfoot
DLACZEGO „CLUBFOOT” ?

Ktoś zauważył, że zdeformowana stopa swym wyglądem do złudzenia przypomina zakończenie kija do golfa. Faktycznie, przyglądając się kijowi do gry oraz stopie końsko-szpotawej trudno nie dostrzec podobieństwa.
Tak powstał angielski termin określający tę właśnie wadę: clubfoot (ang. club – kij do golfa, foot – stopa).
Gdyby chcieć tłumaczyć ten termin dosłownie (tak, jak nasza polska nazwa wady), brzmiałby on prawdopodobnie stopa golfowa.

CECHY CHARAKTERYSTYCZNE

Stopa końsko-szpotawa to wynik kilku nakładających się komponentów. Dopiero ich wspólne wystąpienie świadczy o poprawnym rozpoznaniu wady. Jest to wada wielopłaszczyznowa i złożona – absolutnie nie można jej upraszczać ani tym bardziej bagatelizować.
W języku łacińskim „składniki” wady określają 4 litery:

C

cavus – nadmierne wydrążenie łuku podłużnego stopy

A

adductus – przywiedzenie stopy

V

varus – szpotawość pięty

E

equinus – końskie ustawienie kości piętowej

Do tego należy dodać jeszcze jeden komponent, który stanowi cechę charakterystyczną wady – szczuplejsza łydka.

ZMIANY W STOPIE, które strukturalnie są zaawansowane, swój wyraz znajdują w zewnętrznym wyglądzie stopy, która zyskuje specyficzny wygląd:

 

nadmierne wydrążenie łuku podłużnego stopy


CAVUS (pes cavus), czyli nadmierne wydrążenie łuku podłużnego stopy.
Przyśrodkowy brzeg stopy jest nazbyt uniesiony w skutek silnego działania ciągnących ścięgien, które w ten sposób ustawiają kości śródstopia w zgięciu podeszwowym (szczególnie pierwszą kość śródstopia). Wygląda to tak, jakby stopa była „przełamana” w połowie.

przywiedzenie


ADDUCTUS (pes adductus), czyli przywiedzenie.
Jest to ograniczenie ruchu stopy na zewnątrz spowodowane przez skrócone ścięgna i więzadła od jej środkowej strony. Dzięki temu stopa kieruje się do wewnątrz. Zjawisko to można zaobserwować, patrząc na przodostopie skierowane do wnętrza wyimaginowanej osi ciała, dzielącej je na prawą i lewą stronę.

szpotawe ustawienie pięty


VARUS (pes verus), czyli szpotawość.
Jest to cecha związana z kością piętową, która kieruje się do wewnątrz, dzięki czemu stopa opiera się na swoim zewnętrznym brzegu. Takie położenie kości piętowej prowadzi do nadmiernej inwersji kości piętowej, co objawiać się może niemalże odwróceniem podeszwy stopy ku górze.

ustawienie końskie


EQUINUS (pes equinus), czyli ustawienie końskie.
Jest to najpoważniejsza cecha tej wady. Zbyt krótkie ścięgno Achillesa powoduje, że kość piętowa się unosi, a przód stopy kieruje się w dół (stopa jest w silnym zgięciu podeszwowym) tak, że dziecko nie może postawić całej stopy na ziemi. Wygląda to tak, jakby dziecko cały czas stało na palcach.

szczuplejsza łydka


ATROFIA MIĘŚNIOWA wybranych partii mięśniowych w łydce.
Zanik mięśni (atrofia) w łydce po stronie stopy z wadą dotyczy szczególnie mięśni tylnych oraz przyśrodkowych łydki. Mięsień trójgłowy łydki oraz mięsień piszczelowy tylny są zwłókniałe, mają mniejszą objętość, są krótsze i mniejsze. Również u dzieci z tą wadą pojawia się swoista dominacja włókien mięśniowych typu I i deficyt włokien typu II.
Różnica w wielkości i objętości łydek najbardziej zauważalna jest u dzieci z wadą jednostronną.

RODZAJE STÓP KOŃSKO-SZPOTAWYCH

Stopy końsko-szpotawe można podzielić na dwa główne typy, jeśli chodzi o ich wygląd zewnętrzny: typowe i nietypowe. Jednak w każdym z tych typów stóp można rozróżnić podtypy związane z potencjalnym (ponieważ istnieje wiele hipotez dotyczących jej powstawania,a żadna z nich nie jest jak do tej pory potwierdzona) źródłem ich powstania czy z pewnymi czynnikami, które mogą powodować wadę.

TYPOWE STOPY KOŃSKO-SZPOTAWE
1.

IDIOPATYCZNA – czyli „o nieznanej przyczynie”.
Dziecko z tym typem zniekształcenia nie ma innych wad ani chorób – wada stopy nie jest wynikiem innego zespołu chorobowego. Być może spotkasz się też z określeniem wada izolowana, co oznacza to samo. Dziecko jest zdrowe, ma „jedynie” stopę końsko-szpotawą.

Odmianą tego typu jest STOPA UŁOŻENIOWA.

2.

SYNDROMICZNA – wada wiąże się z mutacjami genetycznymi, które prowadzą do wad wrodzonych. Zatem jest ona wynikiem innego syndromu. Taka stopa często występuje w zestawieniu z sekwencją, np. sekwencją Pierre-Robin, kompleksem, np. dysplazją diastroficzną czy artrogrypozą (łac. multiplex congenita), zespołem, np. zespołem Möbiusa, zespołem Larsena, zespołem Beckwitha-Wiedemanna itp.
W 1992 roku oprogramowanie POSSUM wykazało 243 choroby genetyczne obejmujące zniekształcenie końsko-szpotawe. Wada ta jest związana z występowaniem 36 nieprawidłowych kariotypów głównie wśród chromosomów: 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 13, 14, 18, 22.

3.

NEUROGENNA – wada wiąże się z innymi wadami wrodzonymi o podłożu neurologicznym, np. dziecięce porażenie mózgowe (łac. paralysis cerebralis infantium, ang. cerebral palsy), rozszczep kręgosłupa wraz z jego odmianami (łac. spina bifida), zakotwiczenie rdzenia kręgowego czy inne rodzaje paraliżu. Taka stopa często jest trudniejsza w leczeniu ze względu na neurologiczne powiązania, których kierunek bywa trudny do przewidzenia.

4.

TERATOGENNA – wada występuje jako część zaburzeń powstałych w czasie trwania ciąży, np. w wyniku brania narkotyków (amfetamina) lub leków mogących mieć silny wpływ na płód (najczęściej są to silne leki antydepresyjne), palenia papierosów, picia alkoholu, zatrucia toksynami. Czasem ten typ stopy wiąże się również z infekcją wirusową, np. cytomegalią czy infekcją poliopodobną. Wirusy powodują powikłania neurologiczne, których wnikiem jest wrodzona stopa końsko-szpotawa, co wskazuje jednak na inne źródło powstania wady aniżeli sama w sobie infekcja.

NIETYPOWE STOPY KOŃSKO-SZPOTAWE

STOPA ATYPOWA I ZŁOŻONA to dość szczególne rodzaje deformacji końsko-szpotawej.
Stopa atypowa (ang. atypical clubfoot) występuje jedynie w odmianie idiopatycznej, natomiast stopa złożona (ang. complex clubfoot) dotyczyć może wszystkich wcześniej wymienionych typów.
Stopa atypowa i złożona, oprócz standardowych cech, o których już wiesz, ma dodatkowe atrybuty: charakterystyczną głęboką bruzdę nad piętą i na podeszwie stopy, duży palec jest w tzw. hiperprzeproście, stopa jest w bardzo silnym zgięciu podeszwowym i takim samym ustawieniu końskim. Pierwszym czynnikiem różnicującym obie te stopy jest czas ich powstania: stopę atypową można rozpoznać od razu po urodzeniu, przed jakimkolwiek leczeniem, natomiast stopa złożona jest wynikiem złej techniki gipsowania z dodatkiem komplikacji w czasie noszenia gipsu: częstego zsuwania się opatrunków gipsowych, pozostawiania zsuniętych gipsów na nodze, obrzęku, odkształceń, gdy np. pięta jest całkowicie spłaszczona przez źle założony gips. Stopa atypowa występuje stosunkowo rzadko (u poniżej 5% dzieci z wrodzoną stopą końsko-szpotawą), częściej występuje stopa złożona.

DOBRZE WIEDZIEĆ

Czasem lekarze określają stopę jako „atypowa”, gdy zewnętrznie ma ona inny wygląd, np. na spodzie podeszwy ma jedynie poprzeczną kresę. Biorąc jednak pod uwagę złożoność deformacji, takie określenie jest dość mylące. By stopa była rzeczywiście atypowa musi spełniać określone warunki swojego wyglądu, które to są związane z konkretnymi komplikacjami wewnątrz stopy.

ŹRÓDŁA:
1. Ponseti I.V.: „Congenital Clubfoot. Fundamentals of treatment.” (2nd edition)
2. Ponseti I.V., Smoley E.N.: „The Classic: Congenital Club Foot: The Results of Treatment.”
3. Ponseti I.V.: „To Parents of Children with Clubfeet.”
4. Pavone V., Chisari E. i inni: „The etiology of idiopathic congenital talipes equinovarus: a systematic review.”
5. Radler C.: „Foot Disorders of Newborns”
6. Grill F.: „Der Klumpfuß” („Orthopäde 4/25”, str. 364-378)

ZDJĘCIA I GRAFIKI:
1. Szkielet konia domowego
2. Dziecko stojące na palcach
3. Ścięgno Achillesa
4. Pozostałe: własne oraz pomoc ludzi dobrej woli

error: Zawartość jest chroniona !!